Wentylacja grawitacyjna i wentylacja mechaniczna różnią się zasadą działania. Wentylacja grawitacyjna (naturalna) opiera się wyłącznie na siłach natury – różnicy temperatur i ciśnień między wnętrzem budynku a otoczeniem, zjawisku konwekcji oraz ciągu kominowym. Wentylacja mechaniczna to rozwiązanie wymuszone technologicznie, w którym za przepływ powietrza odpowiadają wentylatory, kanały i centrala wentylacyjna. Podstawowe różnice sprowadzają się do kontroli oraz strat energetycznych. I to właśnie one sprawiły, że wybór systemu wentylacji jest tak istotny w procesie projektowania domów energooszczędnych i pasywnych.
Wentylacja grawitacyjna działa w oparciu o zjawiska fizyczne, zaś wentylacja mechaniczna opiera się na pracy wentylatorów. Aby lepiej zobrazować różnice, opracowaliśmy tabelę porównawczą.
Chcesz dowiedzieć się, Jaki powinien być dom energooszczędny? Wentylacja mechaniczna to tylko jeden z wymogów, które powinny spełniać takie budynki!
Wentylacja grawitacyjna i mechaniczna mają swoje wady i zalety. Nie sposób jednoznacznie wybrać lepszego systemu, dlatego zebraliśmy najważniejsze informacje o każdym z nich.
Jeżeli planujesz energooszczędną inwestycję, marzy Ci się dom pasywny wentylacja mechaniczna jest absolutnym standardem.
Wentylacja grawitacyjna wiąże się głównie z kosztami murowania kominów wentylacyjnych, wykonania kanałów oraz montażu nawiewników, dlatego jej koszty instalacji są relatywnie niskie.
Wentylacja mechaniczna wymaga znacznie większych nakładów początkowych, które obejmują:
Różnice jeszcze wyraźniej widać w kosztach eksploatacji (OPEX). Wentylacja grawitacyjna nie generuje wydatków na zużycie energii elektrycznej, ale powoduje, że ogrzewanie domu staje się droższe – powietrze nawiewane przez infiltrację i nawiewniki musi zostać dogrzane, co zwiększa energochłonność budynku.
W wentylacji mechanicznej do kosztów eksploatacji zalicza się zużycie prądu przez wentylatory, okresową wymianę filtrów oraz serwisowanie instalacji. Odzysk ciepła w rekuperatorze ogranicza jednak straty energii wentylacyjnej, co oznacza stabilniejszy bilans energetyczny i przewidywalne koszty użytkowania domu w długim okresie.
Rodzaj wentylacji ma bezpośredni wpływ na jakość powietrza i mikroklimat wewnątrz budynku. W przypadku wentylacji grawitacyjnej powietrze napływa do wnętrza przez nawiewniki oraz nieszczelności. Smog, pyły zawieszone i alergeny swobodnie dostają się do pomieszczeń, pogarszając jakość powietrza, szczególnie w sezonie grzewczym. Dodatkowo skuteczność usuwania pary wodnej jest niestabilna i zależna od warunków atmosferycznych, co sprzyja wzrostowi wilgotności, przekraczaniu punktu rosy i powstawaniu zjawiska kondensacji pary wodnej na chłodnych powierzchniach.
Wentylacja mechaniczna zapewnia znacznie wyższy poziom kontroli nad jakością powietrza. Zastosowane w centrali filtry (systemy antysmogowe, elektrofiltry lub moduły antysmogowe) ograniczają napływ pyłów i alergenów, poprawiając komfort oddychania. Stała, kontrolowana wymiana powietrza umożliwia efektywne usuwanie nadmiaru wilgoci, wspomagając osuszanie powietrza i redukując ryzyko kondensacji.
WT 2021 nie wymuszają wprost stosowania rekuperacji. W praktyce jednak spełnienie obowiązujących norm energetycznych przy zastosowaniu wyłącznie wentylacji grawitacyjnej jest coraz trudniejsze. System naturalny generuje straty energii związane z niekontrolowaną wymianą powietrza, co podnosi zapotrzebowanie na ogrzewanie i pogarsza bilans EP. Rekuperacja, czyli wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła, stanowi najprostszy i najbardziej przewidywalny sposób na ograniczenie strat wentylacyjnych i obniżenie zapotrzebowania budynku na energię.
Z tego względu wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła stała się standardem w domach energooszczędnych i domach pasywnych, gdzie każda strata energii ma znaczenie. Jej zastosowanie ułatwia uzyskanie korzystnego świadectwa energetycznego, spełnienie wymagań WT 2021 oraz realizację długofalowych celów związanych z redukcją zużycia energii i emisji dwutlenku węgla.
Sprawdź także, czym jest energia pierwotna, energia użytkowa i energia końcowa.
W przypadku nowych, dobrze zaprojektowanych domów jednorodzinnych, w których występuje niski współczynnik przenikania ciepła, standardem staje się wentylacja mechaniczna z rekuperacją. Taki system zapewnia kontrolowaną wymianę powietrza oraz możliwość dostosowania intensywności wentylacji do liczby domowników i sposobu użytkowania budynku.
Inaczej wygląda sytuacja w starszych budynkach oraz obiektach poddawanych termomodernizacji. Przy występującej nieszczelności okien i przegród montaż wentylacji mechanicznej bez wcześniejszego uszczelnienia budynku traci sens ekonomiczny i techniczny.
W takich przypadkach konieczna jest analiza opłacalności oraz wykonanie odpowiedniego projektu wentylacji mechanicznej, który uwzględni realne możliwości adaptacyjne obiektu. Często inwestorzy decydują się na pozostanie przy wentylacji grawitacyjnej lub jej częściowe wspomaganie, unikając kosztownych ingerencji w konstrukcję budynku.
Wentylacja hybrydowa stanowi rozwiązanie pośrednie pomiędzy wentylacją grawitacyjną a mechaniczną i polega na połączeniu naturalnego ciągu kominowego z mechanicznym wspomaganiem. Mogą to być nasady hybrydowe lub nasady kominowe wyposażone w niewielkie wentylatory, montowane na wylotach przewodów kominowych. System działa grawitacyjnie wtedy, gdy warunki zewnętrzne sprzyjają naturalnemu ciągowi, natomiast w momentach jego zaniku – wspomaganie mechaniczne przejmuje funkcję wymuszania przepływu powietrza.
Wentylacja hybrydowa nie zapewnia odzysku ciepła ani filtracji powietrza na poziomie wentylacji mechanicznej, jednak pozwala ustabilizować wymianę powietrza przy relatywnie niskich nakładach inwestycyjnych.
Wybór między wentylacją grawitacyjną, mechaniczną a hybrydową nie jest decyzją uniwersalną. W nowoczesnych, energooszczędnych domach dominującą rolę odgrywa wentylacja mechaniczna z rekuperacją. W starszych obiektach lub przy ograniczonym budżecie alternatywą może pozostać wentylacja grawitacyjna albo rozwiązania pośrednie, które poprawiają jej skuteczność bez gruntownej ingerencji w budynek.
